Thay lời tựa

Trước khi nghiên cứu quyển “Nam Bộ chiến sử” tôi có hỏi ý kiến nhiều người - nhứt là các bạn làng văn. Cả thảy tán thành. 

Tán thành là một việc. 

Còn thành công hay không lại là một việc. Riêng tôi tự nghĩ: công việc chép một cuốn sử cho Nam Bộ là việc hết sức quan trọng. Cần có sự cộng tác của các nhà sử học. 

Do đó, tôi lưỡng lự. Thấy mình chưa đủ điều kiện. Kịp khi phong trào tranh đấu giải phóng bừng dậy, và càng ngày càng quyết liệt mãi.

Đứng trước cơn phong ba của lịch sử, nhiều tác phẩm văn nghệ ra đời, mục đích giúp quần chúng kiến thiết Đời Sống Mới hay làm lợi khi chống xâm lăng. 

Trong đống tác phẩm này, phần nhiều thuộc về loại tiểu thuyết, thi ca, phóng sự hay truyện ký, còn phần khảo cửu lịch sử rất ít, gần như không có…

Trước sự thiếu sót đó, nhìn lại công trình mình đang đeo đuổi dường như có sự khích lệ, nên tôi cố gắng để hoàn thành tập sách này. 

Tại sao nó mang cái tên “Nam Bộ chiến sử”? Lẽ ra phải dùng chữ “Nam Kỳ” mới đúng, nhứt là đã trịnh trọng đóng khung hai con số “1858 - 1869”. Thời kỳ đó, chữ “Nam Bộ” chưa có trong lịch sử. Đáng lý phải dùng cái tên “Nam Kỳ chiến sử” làm tên sách. Nhưng các bạn hãy đọc dùm tôi cái tên ấy, sẽ thấy nôm na quá. 

Tôi có trưng cầu ý kiến với nhiều bạn làng văn, và tri thức phần đông tán thành việc dùng chữ “Bộ” thay chữ “Kỳ” ở tên sách. Vả lại tôi cầm bút viết tập sử này sau thời kỳ cách mạng Việt Nam thành công, chữ “Nam Bộ” phổ thông toàn quốc. Thể theo quan niệm đó tôi tự thấy dùng chữ “Nam Kỳ” đặt tên cho tập sách ra đời vào lúc này, không hợp thời nữa.

Tôi chủ trương “cách mạng”, danh từ. Tuy vậy để giữ đúng tính chất thuần túy của sử liệu và phương pháp thông thường của người viết sử; bên trong tập sách tôi vẫn để chữ “Nam Kỳ”. 

Bây giờ, giữa sự khác thường ấy chắc các bạn sẽ không lạ lùng nữa. 

Mục đích của tập sách này, không gì hơn đánh dấu lại một giai đoạn chống xâm lăng của dân Việt Nam ngày xưa, giúp quần chúng ngày nay hiểu rõ bài học quý giá của một cuộc kháng chiến. 

Nam Bộ, tháng 5 năm 1947

Tác giả cẩn chí

Mục lục

Mở đầu cuốn sử Việt Nam vong quốc - Trang 15

Chương I: Vì sao súng Pháp nổ trên đất Việt Nam? - Trang 21

Chương II: Nguyên nhân cuộc chiến tranh Việt - Pháp - Trang 27

Chương III: Việc cấm Đạo, giết Đạo - Trang 37

Chương IV: Đánh chiếm cửa bể Đà Nẵng - Trang 48

Chương V: Trận giặc nha phiến và hòa ước Thiên Tân có ảnh hưởng gì đến trận giặc Việt - Pháp không?  - Trang 53

Chương VI: Chiến thuyền Pháp đến Nam Kỳ - Trang 64

Chương VII: Chiếm thành Gia Định - Trang 72

Chương VIII: Quân Pháp trong vòng vây - Trang 77

Chương IX: Tấn công ba tỉnh miền Đông - Trang 88

Chương X: Ký kết Hiệp ước  5 - 6 - 1862 - Trang 103

Chương XI: Điều trần của Nguyễn Trường Tộ - Trang 110

Chương XII: Những cuộc vận động đánh đổ Hiệp ước 5 - 6 - 1862 - Trang 121

Chương XIII: Khởi nghĩa Trương Định, Nguyễn Trung Trực, Thủ Khoa Huân, Võ Duy Dương  - Trang 126

Chương XIV: Sứ bộ Việt Nam sang Pháp nghị hòa - Trang 137

Chương XV: Cưỡng chiếm ba tỉnh miền Tây - Trang 159

Chương XVI: Cụ Phan Thanh Giản tuẫn tiết - Trang 168

Phụ lục và Mục lục - Trang 180